फोटोग्राफीमा एपर्चर र F-Number को बुझाइ

छोटकरीमा उत्तर

एक f-number ले क्यामेरा लेन्सको प्रकाश सङ्कलन गर्ने क्षमतालाई मापन गर्छ। यो अप्टिकल प्रणालीको फोकल लेन्थलाई इन्ट्रान्स प्युपिलको व्यासले भाग गरेर निकालिन्छ। तपाईंले यसलाई प्रायः सानो अक्षरको f पछाडि स्ल्याश र एउटा सङ्ख्या भएको रूपमा देख्नुहुनेछ, जस्तै f/2।

यो कसरी काम गर्छ

f-number लाई फोकल रेसियो, f-ratio, वा f-stop पनि भनिन्छ। यो गणितीय रूपमा सापेक्षिक एपर्चरको विपरीत हो, जुन एपर्चरको व्यासलाई फोकल लेन्थले भाग गरेको हो। यो विपरीत सम्बन्धका कारण, कम f-number ले ठूलो सापेक्षिक एपर्चर सिर्जना गर्छ जसले धेरै प्रकाश भित्र पसाउँछ। यसको विपरीत, उच्च f-number ले सानो सापेक्षिक एपर्चर उत्पादन गर्छ जसले कम प्रकाश भित्र पसाउँछ।

क्यामेरा लेन्सभित्र, एउटा समायोजन गर्न मिल्ने डाइफ्रामले एपर्चर स्टप र इन्ट्रान्स प्युपिलको साइज बदल्छ। यो मेकानिकल समायोजनले तपाईंलाई आफ्ना रचनात्मक आवश्यकताहरू अनुसार f-number परिवर्तन गर्न दिन्छ। f-number ले प्रकाश सङ्कलन गर्ने क्षमता सङ्केत गरे तापनि, यो एउटा अनुमानित रूप नै रहन्छ किनकि यसले फोकस गर्ने दूरी र प्रकाश प्रसारणलाई बेवास्ता गर्छ। जब ती कारकहरू महत्त्वपूर्ण हुन्छन्, फोटोग्राफरहरूले काम गर्ने f-numbers वा T-stops मा भर पर्छन्।

उच्च f-numbers भएका लेन्सहरूले फिल्म वा डिजिटल सेन्सरमा अँध्यारा तस्बिरहरू प्रोजेक्ट गर्छन्। विशेष गरी, f-number को वर्ग (square) अनुसार तस्बिरको उज्यालोपन घट्छ। उदाहरणका लागि, f/2 मा सेट गरिएको १०० mm लेन्सको इन्ट्रान्स प्युपिलको व्यास f/4 मा सेट गरिएको सोही लेन्सको भन्दा दोब्बर र क्षेत्रफल चार गुणा हुन्छ। यसको मतलब f/2 सेटिङले चार गुणा बढी प्रकाश भित्र पसाउँछ।

स्टपहरूले एक्सपोजर अनुपातहरू मापन गर्न इकाइको रूपमा काम गर्छन्, जहाँ थपिएको प्रत्येक स्टपले प्रकाशको तीव्रतालाई दोब्बर बनाउँछ र घटाइएको प्रत्येक स्टपले यसलाई आधा बनाउँछ। परम्परागत f-stops हरू वर्गमूल २ (square root of 2) को घातमा आधारित ज्यामितीय अनुक्रम पछ्याउँछन्, जुन f/1, f/1.4, f/2, f/2.8, f/4 जस्ता मानहरूबाट सुरु भएर अगाडि बढ्छ। यस अनुक्रममा तलतिरको प्रत्येक पाइलाले प्युपिलको भौतिक व्यासलाई करिब ०.७०७१ ले घटाएर प्रकाशको तीव्रतालाई आधा बनाउँछ।

यसलाई कसरी प्रयोग गर्ने

• प्रकाश प्रवेश नियन्त्रण गर्नुहोस्। कमजोर उज्यालोमा तपाईंको सेन्सरसम्म धेरै प्रकाश पुग्न दिन कम f-number रोज्नुहोस्, वा उज्यालो ठाउँहरूमा प्रकाश सीमित गर्न उच्च f-number रोज्नुहोस्।
• एक्सपोजर मानहरू समायोजन गर्नुहोस्। तपाईंको लेन्सको सेटिङलाई एक पूर्ण स्टपले सार्दा भित्रिने प्रकाशको मात्रा दुई गुणाले परिवर्तन हुन्छ।
• आफ्नो सटर स्पिड व्यवस्थापन गर्नुहोस्। समग्र एक्सपोजर सन्तुलित राख्न ठूलो एपर्चर खुल्दा सटरको अवधि छोटो बनाएर क्षतिपूर्ति गर्नुहोस्।
• मानक अनुक्रमहरू प्रयोग गर्नुहोस्। तपाईंले कति प्रकाश थप्दै वा हटाउँदै हुनुहुन्छ भनेर अनुमान गर्न f/2, f/2.8, f/4, र f/5.6 जस्ता मानक f-stop वृद्धिहरूमा भर पर्नुहोस्।
• फोकल लेन्थको हिसाब गर्नुहोस्। याद गर्नुहोस् कि उही f-number भएको लामो लेन्सको भौतिक प्युपिल ठूलो हुन्छ र यसले कुनै निश्चित विषयबाट कुल प्रकाश बढी सङ्कलन गर्छ।

उदाहरणहरू

यदि तपाईं १०० mm लेन्स प्रयोग गरेर f/2 मा पोट्रेट खिच्दै हुनुहुन्छ भने, ठूलो भौतिक प्वालले सोही लेन्सको f/4 सेटिङको तुलनामा चार गुणा बढी प्रकाश भित्र पसाउँछ। f/4 बाट f/2 मा जाँदा तपाईंको एक्सपोजर सन्तुलित राख्न, तपाईंले आफ्नो सटरको समयलाई चार गुणाले घटाउनै पर्छ।

विभिन्न फोकल लेन्थहरू तुलना गर्दा, f/4 मा सेट गरिएको २०० mm लेन्सको ५० mm इन्ट्रान्स प्युपिल हुन्छ, जुन f/4 मा सेट गरिएको १०० mm लेन्सको क्षेत्रफलभन्दा चार गुणा हो। २०० mm लेन्सले व्यक्तिगत विषयहरूबाट चार गुणा बढी प्रकाश सङ्कलन गरे तापनि, यसले कुल क्षेत्रफलको चार गुणा ओगट्ने तस्बिर पनि प्रोजेक्ट गर्छ, जसले गर्दा समग्र तस्बिरको उज्यालोपन उस्तै रहन्छ।

साधारण गल्तीहरू

• फोकल लेन्थ बेवास्ता गर्नु। विभिन्न फोकल लेन्थका लेन्सहरूमा एकै किसिमका f-numbers हुँदा उस्तै भौतिक इन्ट्रान्स प्युपिल साइज हुन्छ भनी नसोच्नुहोस्।
• भौतिक स्टपहरू भ्रमित गर्नु। याद गर्नुहोस् कि भौतिक स्टप लेन्स भित्रको अपारदर्शी बाधा हो, जबकि एक्सपोजर स्टप प्रकाश मापनको सापेक्षिक इकाई हो।
• प्रकाश अनुपात गलत حساب गर्नु। रेखीय परिवर्तनहरूले एक्सपोजर परिवर्तनहरू बराबर हुन्छन् भनी सोच्नबाट बच्नुहोस्, किनकि प्रकाशको तीव्रता f-number को वर्गसँग मापन हुन्छ।
• पारस्परिकता (reciprocity) लाई बेवास्ता गर्नु। ध्यान दिनुहोस् कि असाध्यै लामो वा छोटो एक्सपोजरहरूमा पारस्परिकता विफलता (reciprocity failure) हुन सक्छ जहाँ मानक स्टप गणित कम सटीक हुन्छ।
• प्रसारण हानिहरू (transmission losses) लाई बेवास्ता गर्नु। यदि लेन्सको सिसाले प्रकाश शोषण गर्ने क्षमता र प्रकाश प्रसारण दक्षता तपाईंको कामको लागि महत्त्वपूर्ण छ भने मानक f-number मा मात्र भर नपर्नुहोस्।

द्रुत चेकलिस्ट

• तपाईंको हालको लेन्सको फोकल लेन्थ र अधिकतम इन्ट्रान्स प्युपिल व्यास पहिचान गर्नुहोस्।
• तपाईंको लक्षित एक्सपोजर र उज्यालोपनको लागि आवश्यक f-number निर्धारण गर्नुहोस्।
• पूर्ण, आधा, वा आंशिक स्टप वृद्धिका लागि आफ्नो क्यामेराका सेटिङहरू जाँच गर्नुहोस्।
• एपर्चर स्टपमा गरिएका कुनै पनि परिवर्तनहरूसँग मिलाउन आफ्नो सटर स्पिड समायोजन गर्नुहोस्।
• तपाईंले छान्नुभएको एपर्चर मानक ज्यामितीय f-stop अनुक्रमसँग मिल्छ भनी प्रमाणित गर्नुहोस्।
• यदि अति नजिकको फोकस गर्ने दूरीले तपाईंको प्रकाशको स्तर परिवर्तन गर्छ भने काम गर्ने f-numbers हरू विचार गर्नुहोस्।